BYKLE
VALLE
BYGLAND
EVJE OG HORNNES
IVELAND
logo setesdalsmuseet
blank design
blank design
blank design blank design blank design blank design blank design




blank design
Mineral og geologi

Scanna logoar frå Evje og Iveland

I kommunevåpenet til Iveland er det ei gruvehakke. Evje og Hornnes har valt vaggane som vart bruka til å køyre malm ut av gruvene med.

Sjølvsagt er det ikkje tilfeldig at desse gjenstandane er valde som kommunane sitt symbol. Frå Iveland/Evje-området er det kjent om lag 120 ulike mineral. Dei fleste kan ikkje utnyttast kommersielt, men frå dei mange smågruvene er det opp gjennom åra henta fram tonnevis med rein kvarts, feltspat og glimmer, og mindre mengder mineral som inneheld sjeldne grunnstoff.
Les meir om mineral og geologi i området.

For bønder med små gardar har mineralrikdommen vore ei svært viktig attåtnæring. Etter krigen har ikkje minst utvinning av "tannspat" gjeve gode inntekter; dvs. feltspat av særs høg kvalitet som vart nytta til å lage kunstige tenner.

Besøk i gruva kring 1910.
Ved gruva på Flåt ca. 1910.

Det store gruveeventyret begynte då Flåt gruve vart opna i 1872, og etter kvart etablerte seg som Europas største nikkelgruve. I gruvene vart det henta fram nikkel- og koparmalm, som etter ei sortering vart sendt med taugbanen ned til smelteverket på Verksmoen.

For å smelte nikkelmalmen trong dei store mengder kvarts som det også var rikeleg av i området rundt Flåt. Kvarts har mange bruksområde.

August Abrahamsson på verksmoen
Setesdalsbanen sitt sidespor inn på Verksmoen.

Produksjonen i Flåtgruvene vart etter kvart så stor at behovet for skikkeleg transport meldte seg med full tyngde. I 1896 kom Setesdalsbanen med eit sidespor inn til Verksmoen der nikkelmatta vart lasta for transport ned til Falconbridge Nikkelverk i Kristiansand. Fram til endeleg nedlegging i april 1946, var Flåt gruver viktigaste arbeidsplassen i kommunen.

Det er hundrevis av små gruver og brot i heiane mellom Iveland og Evje. Etter at det vart slutt med drifta i Flåt, heldt dei der fram med drift etter kvarts og feltspat. Også andre sjeldne mineral vart henta fram i tiåra etter. I dag er det framleis drift etter "tannspat" i 2-3 gruver. 

Vil du lese meir om dette emnet, vil vi gjere merksam på at band 5 i bygdesoga for Iveland som omhandlar gruvedrift. Også band 2 av kultursoga for Evje gjev brei plass til emnet. Dessutan er det gjeve ut eit par mindre hefte om Flåt gruver. Desse kan tingast ved å vende seg til sentralbordet i kommunane, eller til Setesdalsmuseet.

Foto av utstilling Fennefoss  Utstillinga på Iveland 

  Mineral Evje og Hornnes museum 

      Geologiustilling Iveland kommunehus

     
                       

Dessutan er det laga ganske omfattande utstillingar omkring emnet på Evje og Hornnes museum på Fennefoss, og Iveland kommunes mineralsamling.

Geologiinteressa blant bygdefolk er stor, og Setesdal Mineralmesse er eit arrangement som samlar mange menneske. 

Den nye bruken av mineralrikdomen i nedre Setesdal, har vore å leggje til rette for besøk av mineralinteresserte frå inn og utland.  I tillegg til museet si mineral-/geologiutstillinga i Evje og Hornnes museum på Fennefoss, kan du lære meir om mineralar og geologi ved m.a. å besøke desse stadene:

Evje Mineralsti                 Flåt gruve                Mineralparken 

 Ivelandsgruvene          Oddestemmen steinsliperi         Beryllen   

 



blank design blank design
Setesdalsmuseet
Postboks 24
N-4748 Rysstad
Tlf.: (+47) 37 93 63 03
Faks: (+47) 37 93 63 23
post@setesdalsmuseet.no


blank design

Kontortid:
08.00 - 15.30 Mån - Fre

Opningstid utanom sesong:
10.00 - 15.00 Mån - Fre
og etter avtale



blank design

horn
Drikkehorn frå mellomalderen, Åmli i Valle
Etter tradisjonen kjem dette hornet frå ein av stutane som segnfiguren Mugge Byklum køyrde tømmeret med då han bygde Muggslopt i Bykle.

blank design

setesdal
Mufle frå Langeid i Bygland
Til setesdalsdrakta høyrer det med mange ulike plagg. Eitt av desse er muflane; fargerikt broderte vottar som nådde om lag midt på handa.

blank design

Ansvarleg redaktør:
Anna Stella Karlsdottir
Design: Kjetså Design AS Teknisk løysing: Nettkroken AS